Verslavingen komen in veel meer vormen voor dan de meeste mensen denken. Alcohol, drugs, gokken: dat zijn de verslavingen die iedereen kent. Maar een verslaving aan social media, suiker, seks of pijnstillers is even reëel, even ingrijpend en vraagt evenveel van je om ervan los te komen.

Wat al deze verslavingen gemeen hebben, is dat ze een functie vervullen. Ze bieden tijdelijk iets wat je brein nodig heeft: rust, ontsnapping, verbinding, prikkeling of pijnstilling. Het probleem is dat die verlichting steeds korter duurt en de prijs die je betaalt steeds hoger wordt.

Op deze pagina vind je informatie over de meest voorkomende soorten verslaving, hoe je ze herkent en wat de onderliggende patronen zijn die een verslaving aanwakkeren of in stand houden. Ben je al voorbij de fase van twijfel en zoek je actief naar hulp? Neem vrijblijvend contact met ons op als je vragen hebt over het behandeltraject bij Change My Life.

Wat is een verslaving?

Een verslaving is een toestand waarin het gebruik van een middel of het vertonen van bepaald gedrag zo’n centrale plek in je leven heeft ingenomen dat je er moeite mee hebt om te stoppen, ook als je dat zelf wilt. Het gaat daarbij om meer dan gewoonte of zwakte. In je brein hebben zich patronen gevormd die het gebruik of gedrag automatisch in stand houden, ongeacht de gevolgen voor je gezondheid, relaties of werk.

Verslavingen worden doorgaans onderverdeeld in twee categorieën:

Middelenverslavingen ontstaan door regelmatig gebruik van alcohol, drugs of medicijnen. Het lichaam went aan de aanwezigheid van de werkzame stof en raakt afhankelijk, zowel lichamelijk als psychologisch. Stoppen leidt dan tot ontwenningsverschijnselen en een sterke behoefte om opnieuw te gebruiken.

Gedragsverslavingen draaien niet om een middel maar om een handeling: gokken, gamen, seks, eten, scrollen. De hersenmechanismen die daarbij betrokken zijn, lijken sterk op die bij middelenverslavingen. Het beloningssysteem raakt overgeprikkeld, de drempel voor bevrediging verschuift en het gedrag wordt steeds dwangmatiger.

Hoe ontstaan verslavingen?

Verslavingen ontstaan zelden van de ene op de andere dag en hebben vrijwel nooit één oorzaak. In de meeste gevallen is er sprake van een samenspel van factoren die elkaar versterken. Inzicht in die factoren is de eerste stap naar herstel.

Verslaving als coping

Veel verslavingen beginnen als een manier om met iets moeilijks om te kunnen gaan. Stress op het werk, problemen in een relatie, eenzaamheid, rouw of een gevoel van leegte dat je niet goed kunt benoemen. Alcohol kalmeert, cocaïne geeft energie, gamen biedt ontsnapping. Het gebruik lost het probleem niet op, maar het verzacht het tijdelijk, en dat is soms genoeg om een patroon in gang te zetten.

Verslaving en trauma

De samenhang tussen verslaving en trauma is goed gedocumenteerd. Mensen met een geschiedenis van ingrijpende ervaringen, misbruik, verwaarlozing of verlies lopen een beduidend hogere kans op het ontwikkelen van een verslaving. Dat komt doordat het diepe sporen achterlaat in het zenuwstelsel. Gebruik of gedrag dat tijdelijk verlichting biedt, wordt dan snel een structureel patroon.

Een verstoord endorfinesysteem

Ons lichaam beschikt over een eigen systeem voor welbevinden: het endorfinesysteem. Bij sommige mensen functioneert dit systeem minder goed, door erfelijke aanleg, chronische stress, slaaptekort, externe factoren zoals slechte voeding of een combinatie daarvan. Plezier, ontspanning en verbinding zijn voor hen van nature moeilijker te bereiken. Middelen of gedrag die dat systeem kunstmatig activeren, worden dan aantrekkelijk en moeilijk los te laten, waardoor de verslavingsgevoeligheid toeneemt.

Omgeving en sociale context

Verslavingen gedijen goed in bepaalde omgevingen. Een sociale kring waar zwaar drinken normaal is, een werkcultuur die cocaïnegebruik tolereert, of thuis opgroeien met een verslaafde ouder: al die factoren verhogen de kans op een verslaving aanzienlijk. De omgeving bepaalt mede wat als normaal wordt gezien en hoe laag de drempel is om te beginnen.

Genetische aanleg

Erfelijkheid speelt een rol bij vrijwel alle vormen van verslaving. Dat betekent niet dat iemand met een verslaafde ouder zelf ook verslaafd raakt, maar de aanleg is wel aanwezig. In combinatie met omgevingsfactoren en stressvolle gebeurtenissen, vergroot die aanleg de kwetsbaarheid.

Verslavingssymptomen herkennen

Een van de moeilijkste kanten van een verslaving is dat die zich geleidelijk ontwikkelt. Er is zelden een duidelijk kantelpunt. Het gebruik neemt langzaam toe, de controle neemt af, en op een gegeven moment merk je dat het patroon zijn eigen leven is gaan leiden.

Veelvoorkomende signalen van een verslaving:

• Je denkt vaker aan het middel of gedrag dan je zou willen
• Je hebt meer nodig dan vroeger om hetzelfde effect te bereiken
• Stoppen of minderen lukt tijdelijk, maar de behoefte keert terug
• Je merkt lichamelijke of psychische klachten als je een tijd niet gebruikt
• Afspraken, werk of relaties lijden eronder, maar het gebruik gaat door
• Je verzwijgt of bagatelliseert je gebruik tegenover anderen
• Je gebruikt of vertoont het gedrag om negatieve gevoelens te dempen: angst, verdriet, verveling of spanning

Herken je meerdere van deze signalen bij jezelf of bij iemand in je omgeving? Dan is het zinvol om daar serieus naar te kijken. Een verslaving lost zichzelf zelden op.

Verslavingen en psychische klachten

Verslavingen komen zelden alleen. In veel gevallen is er ook sprake van andere psychische klachten, zoals angststoornissen, depressie, ADHD of PTSS. Soms gaan die klachten vooraf aan de verslaving en is het gebruik begonnen als een manier om met de klachten te kunnen omgaan. In andere gevallen ontstaan de klachten juist door het gebruik van verdovende middelen of gedragsverslavingen. In beide gevallen is het belangrijk dat beide kanten van het verhaal worden behandeld.

Bij Change My Life kijken we altijd naar het bredere plaatje. Een verslaving aanpakken zonder aandacht voor de onderliggende oorzaken, vergroot de kans op terugval aanzienlijk. Pas als beide worden meegenomen in de behandeling, ontstaat er ruimte voor duurzaam herstel.

Soorten verslavingen: een overzicht

Hieronder vind je een overzicht van alle verslavingen waarvoor je bij Change My Life terecht kunt. Klik door naar de pagina die bij jou past voor meer informatie over herkenning, symptomen en achtergrond. Staat jouw verslaving er niet bij? Neem dan zeker even contact met ons op, want ook daar kunnen we je bij helpen.

Middelenverslavingen

• Alcoholverslaving
• Cannabisverslaving
• Cocaïneverslaving
• Amfetamineverslaving
• MDMA-verslaving
• Heroïneverslaving
• GHB-verslaving
• Ketamineverslaving
• 3-MMC-verslaving
• Nootropica-verslaving

Gedragsverslavingen

• Gokverslaving
• Gamingverslaving
• Pornoverslaving
• Seksverslaving
• Social media-verslaving
• Eetverslaving
• Suikerverslaving

Wanneer is iets een verslaving en wanneer niet?

Een vraag die veel mensen bezighoudt: waar ligt de grens tussen veel gebruiken en verslaafd zijn? Er is geen exacte grens, maar er zijn wel duidelijke indicatoren. Controleverlies is de belangrijkste: als je merkt dat je het gebruik of gedrag niet meer zelf bepaalt maar dat het jou bepaalt, is er sprake van een patroon dat zorg verdient.

Een andere indicator is de functie die het gebruik vervult. Wie af en toe drinkt om te genieten, verschilt wezenlijk van wie drinkt om de dag door te komen. Wie een avond gamet om te ontspannen, verschilt van wie niet meer kan stoppen, ook al wil hij dat wel. De vraag is niet hoeveel, maar waarom en wat er gebeurt als je er even mee stopt.

Twijfel je? Dat is al een signaal. Mensen zonder verslavingsproblematiek vragen zich zelden af of ze verslaafd zijn.

Wat kun je zelf doen?

Bij een lichte gewoonte die nog geen greep heeft op je dagelijks leven, kan bewuste gedragsverandering helpen. Minder drinken, minder schermtijd, meer structuur aanbrengen in je dag. Dat lukt bij sommige mensen prima, zeker als er geen sprake is van onderliggende problematiek.

Bij een echte verslaving is zelfhulp zelden voldoende. Niet omdat je het niet zou willen, maar omdat de patronen in je brein en lichaam dieper zitten dan een aanpassing in gedrag kan bereiken. Een verslaving waarbij het endorfinesysteem verstoord is, trauma een rol speelt of de lichamelijke afhankelijkheid groot is, vraagt om professionele begeleiding.

Wat je wel kunt doen: eerlijk zijn tegenover jezelf over wat je ervaart. Praat er met iemand over die je vertrouwt. En als je merkt dat het patroon groter is dan jezelf, neem dan zeker contact met ons op voor een gesprek. Dat hoeft nog geen behandeling te betekenen; het is gewoon een eerste stap.

Er zijn mensen om je heen die het ook merken

Verslavingen blijven zelden onzichtbaar voor de omgeving. Partners, ouders, kinderen, vrienden zien vaak al langer wat er aan de hand is, vaak nog voordat de persoon zelf erkent dat er een probleem is. Dat maakt het ook voor naasten een lastige situatie: je wilt helpen maar weet niet hoe. Je maakt je zorgen, maar wilt de ander ook niet wegduwen.

Bij Change My Life zijn naasten ook welkom. We bieden ook begeleiding aan mensen die niet zelf verslaafd zijn, maar wel dagelijks te maken hebben met de verslaving van iemand in hun directe omgeving. Ook die impact verdient aandacht.

Verslavingen zijn behandelbaar

Dat klinkt misschien als een open deur, maar voor veel mensen voelt een verslaving als iets permanents: iets wat bij hen hoort, wat ze nooit meer kwijtraken, iets wat bij hun identiteit hoort. Dat beeld klopt niet, want verslavingen zijn, ook bij langdurig en zwaar gebruik, behandelbaar. De hersenen zijn plastisch: ze kunnen nieuwe patronen aanleren als de omstandigheden dat mogelijk maken.

Bij Change My Life werken we vanuit de overtuiging dat de meeste mensen kunnen herstellen van hun verslaving. Niet door het gebruik te onderdrukken, maar door de onderliggende oorzaken aan te pakken: het endorfinesysteem te herstellen, trauma te verwerken, omgevingsfactoren te veranderen en nieuwe gedragspatronen op te bouwen die beklijven.

Wil je weten hoe dat er in de praktijk uitziet? Bekijk dan onze afkickpagina voor een volledig overzicht van de behandeling bij Change My Life.