Amfetamine, ook wel speed, staat bekend als een middel dat je scherper, energieker en socialer maakt. Het wordt gebruikt om een nacht door te gaan, om te presteren op je werk of tijdens je studie, of gewoon omdat het de stemming verbetert. Dat het ook verslavend is, dringt vaak pas later door, als stoppen al een stuk moeilijker blijkt dan beginnen. Amfetamineverslaving ontwikkelt zich geleidelijk. Het gebruik neemt toe en pas als je gewend bent geraakt aan steeds frequenter gebruik en grotere hoeveelheden, dienen de ongemakken zich aan.

Wat is amfetamineverslaving precies?

Amfetamineverslaving is een vorm van afhankelijkheid waarbij het gebruik van speed een centrale rol in het dagelijks functioneren inneemt. Amfetamine stimuleert de aanmaak en afgifte van dopamine en noradrenaline in de hersenen, stoffen die zorgen voor alertheid, motivatie en een gevoel van controle. Die werking is precies wat het middel aantrekkelijk maakt en wat de verslaving aanwakkert.

Bij regelmatig gebruik raakt het dopaminesysteem ontregeld. Het brein past zijn eigen productie aan de aanwezigheid van amfetamine aan en maakt daardoor zelf minder dopamine aan. Daardoor voelt alles zonder speed vlak, vermoeiend en kleurloos. Dat mechanisme lijkt op wat er bij cocaïneverslaving gebeurt, al grijpt cocaïne korter en heftiger in op hetzelfde systeem. Bij amfetamine duurt de werking langer, maar de uitputting of kater daarna ook.

Hoe herken je speedverslaving bij jezelf of een ander?

Speedverslaving herken je zelden alleen aan het gebruik. Het past in drukke levens, veeleisende banen en sociale omgevingen, zoals het uitgaanscircuit, waar doorgaan normaal is. De signalen van verslaving zitten vooral in wat er met iemand gebeurt als het middel niet beschikbaar is.

Veelvoorkomende signalen zijn:

• Na gebruik volgt een periode van uitputting, somberheid of prikkelbaarheid die steeds zwaarder wordt
• Zonder speed lukt het nauwelijks om je te concentreren, te presteren of sociaal te functioneren
• De hoeveelheid neemt toe zonder dat je daar bewust voor hebt gekozen
• Je gebruikt ook op momenten waarop je dat eigenlijk niet wilt
• Het slaapritme is verstoord: te weinig slaap tijdens het gebruik en te veel of te zwaar slapen daarna
• De eetlust verdwijnt tijdens het gebruik en neemt sterk toe bij onthouding
• Vrienden of familie benoemen veranderingen die je zelf niet ziet

Van gelegenheidsgebruik naar speedverslaving

De meeste mensen die een amfetamineverslaving ontwikkelen, begonnen ooit met gebruik bij een bepaalde gelegenheid: een festival, een drukke examenperiode of een baan met veel prestatiedruk. Speed leverde op wat het beloofde en dat maakte herhaling logisch.

Geleidelijk verschuift deze balans. Het gebruik dat eerst een optie was, wordt de standaard.

Zonder amfetamine presteren voelt niet meer als een keuze, maar als een onmogelijkheid. De periodes na gebruik worden zwaarder, de hoeveelheid neemt toe en het gevoel van controle neemt af. Wat begon als hulpmiddel, is een behoefte geworden. Dat omslagpunt valt vaak pas achteraf te plaatsen. Terwijl het gebeurt, voelt het gebruik vooral functioneel.

Waardoor ontstaat een verslaving aan amfetamine?

Niet iedereen die regelmatig speed gebruikt, ontwikkelt een verslaving. Verschillende factoren bepalen of het gebruik escaleert.

De functie die amfetamine vervult, speelt een grote rol. Wie speed gebruikt om met prestatiedruk, sociale angst of vermoeidheid om te gaan, koppelt het middel aan situaties die zich blijven voordoen. Het brein leert dat amfetamine de oplossing is en vraagt er steeds vaker om.

Jeugdervaringen en erfelijke aanleg kunnen deze kwetsbaarheid vergroten. Epigenetisch onderzoek laat zien dat stress en onveiligheid in de kindertijd het beloningssysteem blijvend kunnen beïnvloeden, waardoor de gevoeligheid voor verslavende middelen toeneemt.

In het uitgaanscircuit speelt ook de combinatie met andere middelen een rol. GHB wordt bijvoorbeeld regelmatig naast amfetamine gebruikt: speed om door te gaan en GHB om de scherpe kanten er daarna af te halen. Die combinatie vergroot het risico op afhankelijkheid van beide middelen, waardoor ook het risico op GHB-verslaving toeneemt.

Gevolgen van amfetamineverslaving

De gevolgen van langdurig speedgebruik zijn breed en raken vrijwel elk deel van het leven.

• Lichamelijk: gewichtsverlies, slaaptekort, hartkloppingen en een verzwakt immuunsysteem. Bij langdurig en intensief gebruik kunnen ook tandproblemen en huidklachten ontstaan.
• Psychisch: angststoornissen, paranoia en psychotische episoden komen voor bij zwaar gebruik. De neergang na gebruik, ook wel de comedown genoemd, wordt bij afhankelijkheid steeds dieper en langduriger.
• Sociaal: relaties komen onder druk te staan door stemmingswisselingen, onbetrouwbaarheid en de energie die het gebruik opslokt. Werk of studie verslechtert, ook al was presteren aanvankelijk juist de reden om te beginnen.

Wanneer is er sprake van amfetamineverslaving?

De grens tussen intensief gebruik en een amfetamineverslaving is niet altijd makkelijk te trekken, maar een paar vragen kunnen helpen om eerlijker naar het eigen patroon te kijken.

• Lukt het je om een week te stoppen zonder dat je daar veel last van hebt?
• Gebruik je amfetamine ook buiten de situaties waarvoor je er oorspronkelijk mee bent begonnen?
• Zijn er verplichtingen of contacten die er de afgelopen tijd bij zijn ingeschoten?
• Wordt de periode na gebruik steeds zwaarder om door te komen?
• Heb je al geprobeerd te minderen en lukte dat niet?

Als je meerdere van deze vragen herkent, is het de moeite waard om het patroon serieus te nemen. Dat is geen oordeel, maar een signaal.

Herken je het patroon? Zo ziet een vervolgstap eruit

Veel mensen met een amfetamineverslaving wachten lang met hulp zoeken, omdat het gebruik functioneel aanvoelt en de problemen geleidelijk zijn gegroeid. De drempel ligt hoog, zeker als speed jarenlang onderdeel was van presteren of sociaal functioneren.

Toch is begeleiding bij speedverslaving zinvol. Juist omdat het patroon zo diep verweven kan raken met het dagelijks functioneren, kan het lastig zijn om er zelf grip op te krijgen. Bij Change My Life kun je in een vertrouwelijk gesprek bespreken wat je herkent, zonder dat je meteen ergens aan vastzit.

Lees meer over het behandeltraject voor afkicken van amfetamineverslaving.